نه شرقي نه غربي جمهوري اسللامي!

اسلاوي ژوژك كتابي دارد در باب خشونت. اين نوشته تلاش مي كند كه به مقوله خشونت از چند نگاه متفاوت نظري بياندازد. به قول خود ژوژك نگاهي زير چشمي. در خواندني بودن اين كتاب بايد اين مطلب را افزود كه نشر ني هم آن را چاپ كرده است. ياد خاتمي هم بخير باد!

اصل و چكيده داستان در باره اتفاقات است كه براي ذهن انسان رخ مي دهد. اصل داستان به طرز ظريفي از فرع داستان عقب مي ماند و اين عقب ماندن به فرصت طلب يا طراحي پشت صحنه فرصت مي دهد كه مقصود خود را به غايت نزديك كند. كتاب ژوژك پر از اين داستان هاست. داستان دزد صاحب چرخ دستي يكي از اين داستان هاست. كتاب با اين قيبل داستان ها مي خواهد بگويد كه ما بيشتر اوقات مفهوم يك چيز را اصلا نمي فهميم و يا نادرست مي فهميم و بدتر ازآن براساس اين نفهميدن صغري و كبري هم مي چينيم. ايدئولوژي هاي تند سياسي؛ بائورهاي مذهبي سخت اما سطحي؛ كژ راهه هاي تاريخي بحث برانگيز؛ نزاع هاي نژادي ازاين قبيل اند.

كتاب ژوژك بر روي خشونت تمركز كرده است و مي خواهد بگويد ذهن ما در باور مفهوم درست خشونت به روشهاي گوناگون دچار خطا مي شود. مثال هاي او از خشونت نمادين و خشونت سيستمي نشان مي دهد كه اگر كسي خشونت را در جامعه لازم بداند او كسي خواهد بود كه عمدا خشونت را در جامعه تعريف؛ اجرا و تاييد مي كند. اين خشونت تاييد شده صاحب دار و تاييد كننده يا نماد دارد يا نظم دارد. مثال نماد دار آن قحطي در كشورهاي آفريقايي است. مثال ديگر تجاوز به زنان جنگ زده سوري است. اما مثال هاي سيستمي خيلي جالب ترند فاصله طبقاتي در ايالات متحده آمريكا؛ ختنه و ازدواج زود هنگام دختران مصري و پاكستاني. همه اين خشونت ها هم داراي مرجع تاييد هستند و هم داراي علت قابل شناسايي ولي رخ مي دهند. اصطلاح ژوژك براي اين خشونت ها كنشگرايانه است. اين نوع خشونت دربرابر خشونت كنش پذير آمده است. مثلا خطاي بازيكنان فوتبال؛ دعواهاي زد و خورد دار خانوادگي؛ زورگويي حيوانات جنگل ؛ تلف شدن درناهاي سيبري و..از نوع كنش پذيرند يعني ما وقوع اين همه خشونت عليه درناهاي سيبري؛ بازيكنان فوتبال؛ حيوانات جنگل و.. را با يك عدم وقوع مي پذيريم و لي تعداد تجاوز به زنان سوري؛ بي خانمان شدن سياهپوستان آمريكا و تلف شدن قحطي زدگان كنگو و اتيوپي را تا يك حد مشخص مقبول و طبيعي مي دانيم.

قضيه ازاين هم پيچيده تر است ما اگر يك روز بشنويم بمبي در يك محله يهودي نشن حيفا منجر به قتل 500 كودك اسرائيلي شده يا 600 كودك فلسطيني زير بلودوزرهاي شهرك ساز يهوديان جانباخته اند به شدت اندوهگين مي شويم ولي سوزانده شدن 3000 مسلمان روهينايي در برمه يا ناپديد شدن 1500 زن و دختر در نيجريه و رواندا در ذهن ما معناي ديگري از خشونت را تداعي مي كند. كتاب مفصل است و در شش نگاه نگرش به مقوله خشونت را زير و رو مي كند.

موضوع مهم كتاب توصيف خشونت پيش از داوري خشونت است. كوره هاي آدم سوزي آشويت؛ اردگاههاي كار اجباري استالين؛ كمپ هاي تسويه مائو؛ خشونتهاي كرانه باختري رود اردن؛ تظاهرات مرگبار رخ داده عليه پينوشه و.. هركدام پيش از داوري بايد توصيف شوند اما چگونه اين كار توسط ذهن هاي واقعي و دستگاههاي رسانه اي انجام مي شود؟